Czy dziecko na karate dostaje w twarz?

Nie, a przynajmniej nie w tym znaczeniu, w jakim zadaje się to pytanie. W karate tradycyjnym techniki kierowane w głowę są zatrzymywane przed celem, a trafienie bez kontroli jest błędem karanym ostrzeżeniem. W kyokushin, czyli w odmianie pełnokontaktowej, ciosów ręką w głowę nie zadaje się w ogóle — są niedozwolone regulaminowo.

Innymi słowy: w dwóch najczęściej spotykanych odmianach karate obraz, którego boi się rodzic — dziecko dostające pięścią w twarz — nie jest ani celem treningu, ani dozwoloną techniką.

Poniżej, co dzieje się naprawdę.

Nie zdarza się: wymiana ciosów w twarz jako element treningu dziecięcego. W żadnej z popularnych odmian nie jest to ćwiczone ani punktowane.

Zdarza się: przypadkowy kontakt. Karate jest sportem kontaktowym z ograniczeniami, nie zajęciami teatralnymi. Przy pracy w parach dochodzi czasem do trafienia mocniejszego, niż ktoś zamierzał — najczęściej dlatego, że jedno z dzieci źle oceniło dystans.

Zdarza się też: siniak na przedramieniu od bloku, stłuczenie od kopnięcia na korpus, obolałe stopy po pierwszych treningach na macie. To jest normalny koszt sportu kontaktowego i uczciwie jest o tym powiedzieć, zamiast zapewniać, że nic się nie dzieje.

To brzmi paradoksalnie i jest sednem karate tradycyjnego. Wyprowadzenie ciosu jest łatwe. Wyprowadzenie go z pełną szybkością i zatrzymanie kilka centymetrów przed celem wymaga kontroli nad całym ciałem.

Dlatego kontrola nie jest w tym nurcie ustępstwem na rzecz bezpieczeństwa, tylko kryterium oceny. Zawodnik, który trafia mocno, nie wygrywa — przegrywa, bo pokazał, że nie panuje nad techniką.

Dla dziecka oznacza to trening, w którym setki razy powtarza się zatrzymanie ruchu na sygnał. Trudno o lepsze ćwiczenie hamowania, a to akurat umiejętność, którą widać poza salą.

Pierwsze miesiące. Technika w miejscu i w ruchu, praca z partnerem w sekwencjach umówionych — obie strony wiedzą z góry, kto co zrobi. Swobodnej walki nie ma.

Po roku, dwóch. Pojawia się walka o coraz mniejszym stopniu umowności, nadal pod nadzorem i z jasnymi zasadami, co wolno.

Na zawodach. Obowiązują ochraniacze przewidziane dla danej kategorii wiekowej, a sędzia przerywa walkę natychmiast po technice punktowanej albo po przekroczeniu dozwolonego kontaktu.

Ta kolejność jest ważniejsza niż nazwa odmiany. Klub, który wypuszcza dzieci do swobodnej walki po miesiącu, jest problemem niezależnie od tego, jaki nurt deklaruje.

Wyobrażenie o karate kształtują dwa źródła i żadne nie pokazuje treningu dziecięcego.

Filmy. W kinie karate jest walką na śmierć i życie, bo inaczej nie byłoby o czym kręcić. Sceny, które wszyscy pamiętamy, są choreografią, nie zapisem zajęć.

Nagrania z zawodów. Pokazują dorosłych zawodników w kulminacyjnym momencie startu. Nie pokazują rozgrzewki, nauki pozycji, kata ani pracy w parach — czyli tego, z czego składa się większość czasu na sali.

Do tego dochodzi mylenie karate z innymi sportami walki. MMA, w którym ciosy w głowę są podstawą, jest dziś znacznie bardziej widoczne medialnie niż karate — i część obaw rodziców dotyczy w istocie tamtej dyscypliny.

Zakres zależy od odmiany i od wieku, ale w formułach dziecięcych zwykle spotyka się:

• ochraniacze na pięści — miękkie, zakrywające kostki;
• ochraniacz na zęby — przy walce, także tam, gdzie ciosów w głowę się nie zadaje, bo przypadkowy kontakt jest możliwy;
• ochraniacze na golenie i stopy — przy kopnięciach;
• kask — w części formuł i kategorii wiekowych.

Klub powinien umieć powiedzieć wprost, co jest obowiązkowe, od którego momentu nauki i mniej więcej za ile. To pytanie warto zadać na pierwszej rozmowie, nie po trzech miesiącach.

Siniaki na przedramionach są w karate typowe i wynikają z blokowania — nie z bicia po twarzy. Warto jednak rozróżnić dwie sytuacje.

Normalne: stłuczenia na przedramionach i goleniach, zmęczenie, obolałe stopy na początku.

Do rozmowy z prowadzącym: siniaki na twarzy, powtarzające się urazy tego samego miejsca, dziecko, które przestaje chcieć chodzić na zajęcia po konkretnym treningu.

Druga lista nie oznacza, że klub jest zły. Oznacza, że jest o czym rozmawiać — a dobry prowadzący przyjmie taką rozmowę jako coś normalnego, nie jako zarzut.

Cztery pytania, po których poznasz, czy klub ma to przemyślane:

1. Kiedy zaczyna się sparing?
2. Jak dobieracie partnerów — wiek, wzrost, stopień?
3. Jakie ochraniacze są obowiązkowe i od kiedy?
4. Co się dzieje, gdy ktoś uderzy za mocno?

Odpowiedź na czwarte pytanie mówi najwięcej. Jeśli brzmi konkretnie — kto reaguje, w którym momencie i z jakim skutkiem — klub wie, co robi. Jeśli brzmi „u nas takie rzeczy się nie zdarzają", warto dopytać jeszcze raz, bo zdarzają się wszędzie.

Ryzyko na sali zależy w znacznie większym stopniu od kultury prowadzenia zajęć niż od odmiany karate. Ten sam nurt bywa prowadzony rozsądnie i lekkomyślnie, w dwóch klubach oddalonych o kilka ulic.

Dlatego jedyna rzetelna odpowiedź na pytanie z tytułu brzmi: przyjdź i popatrz na jeden trening od początku do końca. Zobaczysz, ile jest kontaktu, jak dobierane są pary i jak prowadzący reaguje, gdy ktoś przekroczy granicę. To piętnaście minut obserwacji, które powiedzą więcej niż wszystko, co można napisać na stronie — łącznie z tą.

• Karate tradycyjne a kyokushin: ile jest kontaktu
• Przegląd rodzajów karate